Στεκόμαστε σήμερα στο κατώφλι της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, κρατώντας στα χέρια και στις καρδιές μας την ιερή παρακαταθήκη της πίστεως. Η σημερινή ημέρα, δεν είναι απλώς μία εορτή μνήμης· είναι διακήρυξη ζωής.
Είναι η ομολογία ότι η αλήθεια του Χριστού δεν αλλοιώνεται, δεν διαπραγματεύεται, δεν υποχωρεί μπροστά στις πιέσεις των καιρών.
Σεβασμιώτατε Άγιε Δέσποτα, σεβαστοί πατέρες και αδελφοί.
Η σημερινή Κυριακή, η Κυριακή της Ορθοδοξίας, δεν αποτελεί απλώς μία ιστορική ανάμνηση ενός παρελθόντος γεγονότος. Είναι ζωντανή μαρτυρία ότι η Εκκλησία του Χριστού πορεύεται μέσα στον χρόνο και στον κόσμο ,ως σώμα ζωντανό, ως κιβωτός σωτηρίας, ως χώρος όπου ο άνθρωπος συναντά τον Θεό όχι θεωρητικά, αλλά υπαρξιακά.
Η ίδια η Ορθοδοξία δεν είναι ιδεολογία. Δεν είναι μία φιλοσοφική πρόταση ανάμεσα σε άλλες. Είναι εμπειρία ζωής. Είναι η εμπειρία της Ενανθρωπήσεως, της Σταυρώσεως και της Αναστάσεως του Κυρίου μας. Είναι η βεβαιότητα ότι ακόμα «καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς» (Ματθ. 16,18). Ο Χριστός δεν υποσχέθηκε απουσία δοκιμασιών· υποσχέθηκε όμως νίκη μέσα από αυτές.
Κατά τους τρεις πρώτους αιώνες, η πορεία Της Εκκλησίας βάφτηκε με αίμα μαρτύρων. Οι διωγμοί δεν κατέστρεψαν την πίστη· την ενίσχυσαν και την στερέωσαν. Όταν όμως έπαυσαν οι εξωτερικοί διωγμοί, εμφανίσθηκαν εσωτερικές πληγές: οι αιρέσεις. Κίνδυνος πιο ύπουλος, γιατί προερχόταν από ανθρώπους που έφεραν το όνομα του Χριστιανού, αλλά αλλοίωναν το περιεχόμενο της αλήθειας.
Η κορύφωση αυτής της εσωτερικής δοκιμασίας υπήρξε η Εικονομαχία. Επί των ημερών του Λέοντος Γ΄ του επονομαζόμενου Ίσαυρου ξεκίνησε μία σφοδρή πολεμική κατά των Αγίων Εικόνων. Δεν επρόκειτο απλώς για ζήτημα αισθητικής ή λατρευτικής συνήθειας· ήταν βαθιά θεολογικό ζήτημα. Διότι εφόσον ο Χριστός έγινε πραγματικά άνθρωπος, έλαβε σάρκα αληθινή, τότε μπορεί να εικονισθεί. Η άρνηση της εικόνας οδηγεί τελικά σε άρνηση της Ενανθρωπήσεως Του Χριστού.
Οι ομολογητές εκείνης της ζοφερής περιόδου υπέστησαν εξορίες, φυλακίσεις, βασανιστήρια. Όμως υπερασπίσθηκαν την αλήθεια ότι η ύλη δεν είναι κακή· αγιάζεται. Το ξύλο της εικόνας γίνεται φορέας χάριτος, όπως το νερό του Βαπτίσματος, όπως ο άρτος και ο οίνος του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Οι Άγιες Εικόνες δεν είναι είδωλα· είναι παράθυρα προς τον ουρανό. Μας διδάσκουν σιωπηλά ότι «ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν» (Λουκ. 17,21).
Ο Μέγας Βασίλειος περιγράφει την τιμή προς τις Άγιες Εικόνες με μια φράση: «Η της Εικόνος τιμή επί το πρωτότυπον διαβαίνει!». (P.G. 32, 149). Δηλαδή, η τιμή που αποδίδεται στην εικόνα δεν σταματά στο υλικό αντικείμενο, αλλά αναφέρεται στο εικονιζόμενο πρόσωπο. Δεν λατρεύουμε το ξύλο και τα χρώματα· τιμούμε τον Χριστό, την Παναγία, τους Αγίους μας.
Οι Άγιες Εικόνες είναι θεολογία σε χρώμα. Εκεί όπου ο λόγος σιωπά, η εικόνα μιλά. Διδάσκει χωρίς φωνή. Μπροστά σε μια εικόνα του Χριστού δεν στεκόμαστε όπως μπροστά σε έναν πίνακα, αλλά μπροστά σε μια παρουσία που μας καλεί σε σχέση. Η εικόνα δεν είναι διακόσμηση του ναού· είναι η μαρτυρία ότι ο ουρανός άγγιξε τη γη.
Η τιμή των εικόνων είναι επίσης τιμή προς τον άνθρωπο. Διότι κάθε άγιος που εικονίζεται είναι απόδειξη ότι η ανθρώπινη φύση μπορεί να μεταμορφωθεί. Η εικόνα δεν παρουσιάζει απλώς ένα ιστορικό πρόσωπο· παρουσιάζει τον άνθρωπο όπως μπορεί να γίνει όταν ενωθεί με τη Θεία Χάρη. Έτσι, η εικόνα γίνεται καθρέφτης και πρόσκληση: «Γίνε κι εσύ αυτό που βλέπεις».
Για τον λόγο αυτό, ο αγιογραφικός χρωστήρας αποτυπώνει τις μορφές των Αγίων, λίγο πιο ψηλά από τους ανθρώπους που βρίσκονται προσευχόμενοι μέσα στον Ναό. Γιατί οι άγιοι, οι φίλοι Του Θεού, στάθηκαν κάποτε ανάμεσα στην γη και στον ουρανό και με τον αγώνα τους κατάφεραν να κερδίσουν την αιωνιότητα της Ουρανίας Βασιλείας. Μέσα από τις δικές τους μορφές ο Χριστός μας καλεί στην μυστική αγιότητα λέγοντας μας: «ἅγιοι γίνεσθε, ὅτι ἐγὼ ἅγιός εἰμι» (Α΄ Πέτρ. 1,16).
Υπάρχει όμως και μια εσωτερική διάσταση. Ο άνθρωπος είναι πλασμένος «κατ’ εἰκόνα Θεοῦ». Όταν τιμούμε την εικόνα, καλούμαστε να διαφυλάξουμε και την εικόνα του Θεού μέσα μας. Αν η καρδιά μας σκοτεινιάζει από μίσος, αδιαφορία ή εγωισμό, τότε η εσωτερική εικόνα θολώνει. Η εξωτερική τιμή των εικόνων έχει νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από εσωτερική μεταμόρφωση.
Όταν λοιπόν ο πνευματικός χειμώνας έδειχνε ατελείωτος, ο Θεός ανέδειξε πρόσωπα φωτεινά. Το 843 μ.Χ., με πρωτοβουλία της Αγίας Θεοδώρας της Αυγούστας και τη συμβολή του Αγίου Μεθοδίου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, πραγματοποιήθηκε η Αναστήλωση των Αγίων Εικόνων, θέτοντας σε πλήρη εφαρμογή με τον τρόπο αυτό τις αποφάσεις της Αγίας Ζ’ Οικουμενικής Συνόδου που συγκλήθηκε το 787 μ.Χ. στην Νίκαια της Βιθυνίας η οποία και κατοχύρωσε δογματικά την ορθόδοξη εικονολογία και την τιμητική προσκύνηση των ιερών εικόνων. Η ημέρα εκείνη καθιερώθηκε ως Κυριακή της Ορθοδοξίας, όχι για να θριαμβολογούμε ανθρώπινα, αλλά για να ομολογούμε ότι η αλήθεια του Χριστού δεν φυλακίζεται.
Η αναστήλωση των Ιερών Εικόνων έγινε με πανηγυρική λιτανεία σε ανάμνηση της οποίας αυτή την ημέρα Α’ Κυριακή Νηστειών, λιτανεύουμε τις Ιερές Εικόνες. Κυριακή της Ορθοδοξίας σήμερα , δηλαδή της ορθόδοξης πίστης, της βιωματικής πορείας εκατομμυρίων ανθρώπων που έζησαν και πέθαναν με τον Χριστό. Το ιστορικό γεγονός της αναστήλωσης των ιερών εικόνων, δεν είναι παρά μια μικρή ψηφίδα σε ένα τεράστιο ψηφιδωτό που υπάρχει στο προσκήνιο της ιστορίας για πάνω από είκοσι ένα αιώνες.
Μέσα στο πέρασμα των αιώνων πολλοί προσπάθησαν να Την αλώσουν. Μάλιστα χειρότεροι στα αποτελέσματα των προσπαθειών τους για τον σκοπό αυτό, φάνηκαν όσοι βρέθηκαν μέσα στο σκάφος που λέγεται Εκκλησία και όχι όσοι ήταν εκτός Αυτής!
Όμως τελικά οι ίδιοι πέρασαν στο παρασκήνιο και η Εκκλησία παραμένει στο προσκήνιο της ανθρώπινης ιστορίας. Το μυστικό της είναι ένα! Η Εκκλησία ΔΕΝ είναι ανθρώπινο δημιούργημα. Γιαυτό τον λόγο δεν μπορεί να αλωθεί από ανθρώπους όσες προσπάθειες και αν κάνουν. Αν κάτι αποδεικνύει την Χάρη Του Θεού μέσα στην Εκκλησία, τούτο είναι!
Η Εκκλησία ταξιδεύει μέσα στους αιώνες σαν καράβι σε φουρτουνιασμένη θάλασσα. Πολλοί επιχείρησαν να την καταλάβουν, να την αλλοιώσουν, να τη βυθίσουν. Κάποτε οι πιο επικίνδυνοι δεν ήταν οι εχθροί απ’ έξω, αλλά οι απρόσεκτοι ή φιλόδοξοι μέσα στο ίδιο το σκάφος. Κι όμως —παράδοξο μέγα— εκείνοι χάθηκαν στο σκοτάδι της ιστορίας και το καράβι συνεχίζει να πλέει.
Η Εκκλησία πολεμήθηκε, αλλά δεν κατελύθη. Κλυδωνίστηκε, αλλά δεν βυθίστηκε. Και αυτό διότι κυβερνήτης Της είναι ο Χριστός. Η ιστορία Της δεν είναι ιστορία ανθρώπινης ισχύος, αλλά ιστορία θείας πρόνοιας.
Ποιο είναι το μυστικό;
Ότι η Εκκλησία δεν είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα. Δεν στηρίζεται σε ισορροπίες, αλλά στη Χάρη Του Χριστού που Την κατευθύνει. Δεν κυβερνάται από επιδεξιότητα, αλλά από την Θεία Πρόνοια εν Αγίω Πνεύματι. Μόνο ο Θεός μπορεί να επιτρέπει στους ναύτες να ταράζουν το πλοίο και το πλοίο να μη βυθίζεται.
Μετά ταύτα, προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα; Τι σημαίνει να είσαι Ορθόδοξος Χριστιανός ειδικά σήμερα; Σε μια εποχή που οι αξίες μηδενίζονται χωρίς εξαιρέσεις, σε μια εποχή που το δικαίωμα των λίγων καθίσταται υποχρέωση των πολλών! Σε μια εποχή που ο άνθρωπος υψώνει προκλητικά το ανάστημα του απέναντι στο Θεό νομίζοντας πως δεν τον έχει ανάγκη!
Ορθόδοξος σημαίνει να στέκεσαι όρθιος όταν όλα σε θέλουν γονατισμένο. Να μην κάμπτεσαι απέναντι στις προκλήσεις που θέλουν τον άνθρωπο, την Εικόνα Του Θεού έρμαιο των παθών του, πειθαρχημένο σε μια νέα πραγματικότητα που απαιτεί να σιωπάς και να δέχεσαι ότι σου προσφέρουν, να μην μιλάς να μην σκέπτεσαι και κυρίως να μην διαμαρτύρεσαι απέναντι σε ό,τι επιβάλλει η νέα πραγματικότητα που ενισχύει την πάλη του πιστού στον Θεό ανθρώπου «προς τας αρχάς, προς τας εξουσίας, προς τους κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνος τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας εν τοις επουρανίοις” (Εφεσ. 6, 12-13).
Σημαίνει να μην διαπραγματεύεσαι την αλήθεια για λίγη ασφάλεια. Σημαίνει να κρατάς την πίστη όχι στα χείλη, αλλά στην καρδιά και να την κάνεις βίωμα στην καθημερινότητα σου. Η πίστη δεν είναι διαπραγματεύσιμη . Δεν είναι για τους πολλούς που αναζητούν άνεση· είναι για τους λίγους που αντέχουν τον αγώνα. Για εκείνους που ξέρουν ότι «λίγο» και «πολύ» στην πίστη δεν υπάρχουν. Ή εμπιστεύεσαι ολοκληρωτικά Τον Θεό ή μένεις μακριά από Εκείνον. Και η έκπτωση στην πίστη είναι αρχή πτώσεως για τον ίδιο τον άνθρωπο!
Σήμερα λοιπόν, ας σταθούμε με ειλικρίνεια απέναντι στον εαυτό μας και στο Θεό. Απέναντι στον εαυτό μας ας θέσουμε το ερώτημα: τελικά είμαστε Ορθόδοξοι; Την απάντηση την κρατά ο καθένας μας στα χέρια του αφού η πίστη εκτός του ότι δεν είναι εύκολη υπόθεση είναι και προσωπικό βίωμα.
Η ίδια η Ορθοδοξία είναι ταυτόχρονα και ορθοπραξία δηλαδή ορθός τρόπος ζωής. Είναι αγώνας καθημερινός. Είναι πάλη όχι «πρὸς αἷμα καὶ σάρκα» (Εφεσ. 6,12), αλλά εναντίον του εγωισμού, της αδιαφορίας, της πνευματικής ραθυμίας. Οι Άγιοι που εικονίζονται στους ναούς μας δεν ζητούν τον θαυμασμό μας· ζητούν τη μίμησή μας.
Ας κρατήσουμε λοιπόν την Ορθοδοξία όχι ως πολιτιστική ταυτότητα, αλλά ως προσωπική μεταμόρφωση. Ας γίνει η καρδιά μας εικόνα καθαρή, όπου θα κατοικεί ο Χριστός. Και τότε θα μπορούμε κι εμείς, μέσα στις δυσκολίες της εποχής μας, να ομολογούμε με βεβαιότητα:
Εφόσον ο Θεός είναι μαζί μας, κανείς και τίποτα δεν μπορεί να σταθεί εναντίον μας. Αμήν.
* Ομιλία π. Θωμά Ανδρέου, στον κατανυκτικό εσπερινό της Κυριακής της Ορθοδοξίας 1/3/26 στον Ιερό Ναό του Αγίου Παϊσίου Ιωαννίνων.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου